{"id":40,"date":"2024-12-02T19:51:21","date_gmt":"2024-12-02T19:51:21","guid":{"rendered":"https:\/\/archiversum.kobo.org.pl\/?page_id=40"},"modified":"2025-01-26T18:21:26","modified_gmt":"2025-01-26T18:21:26","slug":"vr-workflow","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/archiverse.kobo.org.pl\/index.php\/vr-workflow\/","title":{"rendered":"VR Workflow"},"content":{"rendered":"\n
\n
\n
\n
\n
\n

Zgodnie z zasadami uj\u0119tymi w tak zwanej Karcie Londy\u0144skiej \u201cWizualizacja komputerowa powinna by\u0107 stosowane jedynie w sytuacji, gdy \u017cadna inna metoda nie gwarantuje osi\u0105gni\u0119cia zak\u0142adanego celu r\u00f3wnie skutecznie\u201d. W cz\u0119\u015bci dotycz\u0105cej sposob\u00f3w wizualizacji architektury wykazali\u015bmy, \u017ce immersyjne, interaktywne \u015brodowisko VR mo\u017ce symulowa\u0107 zbli\u017cony do rzeczywisto\u015bci spos\u00f3b percepcji architektury. W zwi\u0105zku z tym jego zastosowanie na potrzeby bada\u0144, upowszechniania i edukacji w odniesieniu do rekonstrukcji cyfrowych obiekt\u00f3w architektonicznych dziedzictwa kulturowego wydaje si\u0119 wysoce zasadny. Poni\u017cej przedstawiamy workflow tworzenia \u015brodowisk wirtualnych na bazie danych z system\u00f3w BIM osadzony w kontek\u015bcie mi\u0119dzynarodowych wytycznych dotycz\u0105cych cyfrowych wizualizacji dziedzictwa kulturowego.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

Kontekst Karty Londy\u0144skiej<\/p>\n\n\n\n

W 2006 roku mi\u0119dzynarodowa grupa badaczy z profesorem Franco Nicolucci z Uniwersytetu we Florencji i profesorem Richardem Beachamem z King\u2019s College w Londynie na czele wypracowa\u0142a zbi\u00f3r wytycznych dotycz\u0105cych wizualizacji 3D na potrzeby bada\u0144 i  upowszechniania dziedzictwa kulturowego zwany w skr\u00f3cie Kart\u0105 Londy\u0144sk\u0105  (The London Charter for the Use of 3D Visualisation in the Research and Communication of Cultural Heritage. W kolejnej iteracji termin 3D uleg\u0142 rozszerzeniu o wszelkie formy komputerowej wizualizacji dziedzictw kopmuterowego (The London Charter for the Computer-based Visualisation of Cultural Heritage). Zgodnie z za\u0142o\u017ceniami samej Karty ka\u017cde \u015brodowisko zawodowe powinno dodatkowo wypracowa\u0107 w\u0142asne wytyczne, kt\u00f3re pozwol\u0105 dopasowa\u0107 jej zalecenia do jego w\u0142asnych cel\u00f3w, metod i za\u0142o\u017ce\u0144. Na gruncie tej idei w 2017 roku powsta\u0142y w Sevilli mi\u0119dzynarodowe zasady archeologii wirtualnej (The Seville Principles). Proponowany przez nas framework opracowany na potrzeby tworzenie wysokiej jako\u015bci immersyjnych \u015brodowisk VR z u\u017cyciem danych z system\u00f3w architektonicznych BIM do prezentacji rekonstrukcji cyfrowych dziedzictwa kulturowego wpisuje si\u0119 w idee dopasowywania zasad Karty Londy\u0144skiej do specyficznych potrzeb dziedzinowych. <\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Workflow<\/p>\n\n\n\n

Proces tworzenia wirtualnego, immersyjnego \u015brodowiska prezentuj\u0105cego obiekty architektoniczne dziedzictwa kulturowego mo\u017cna podzieli\u0107 na 6 g\u0142\u00f3wnych obszar\u00f3w – domen problemowych. Sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 na niego akwizycja danych, opracowanie koncepcji rekonstrukcji, przygotowanie modeli BIM, ich konwersja na potrzeby system\u00f3w immersyjnych czasu rzeczywistego, przygotowanie samego \u015brodowiska oraz jego prezentacji.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Pozyskanie danych \u017ar\u00f3d\u0142owych dla tego typu \u015brodowiska, poza tradycyjnymi formami typowymi dla dokumentacji bada\u0144 archeologicznych i architektonicznych, wi\u0105\u017ce si\u0119 z wykorzystaniem skaner\u00f3w 3D, fotogrametrii, pomiar\u00f3w i akwizycji danych za pomoc\u0105 dron\u00f3w. Odpowiednie opracowanie tych danych za pomoc\u0105 system\u00f3w reality capture po\u0142\u0105czone z analiz\u0105 innych \u017ar\u00f3de\u0142, kwerend\u0105 stanu wiedzy oraz hipotezami badawczymi stanowi podstaw\u0119 przygotowania koncepcji rekonstrukcji i opracowania modeli architektonicznych. Modele przygotowane w systemach BIM wymagaj\u0105 nast\u0119pnie konwersji do system\u00f3w immersyjnych czasu rzeczywistego. Poziom automatyzacji tego procesu zale\u017cy od wybranego silnika, na kt\u00f3rym oparte zostanie \u015brodowisko VR  i szczeg\u00f3\u0142owo zosta\u0142 om\u00f3wiony na przyk\u0142adzie naszego use case\u2019u. Podobnie w zale\u017cno\u015bci od wybranego silnika dodatkowe narz\u0119dzia, w tym te oparte o mo\u017cliwo\u015bci sztucznej inteligencji wspieraj\u0105 proces przygotowywania \u015brodowiska VR, w tym ustawienie parametr\u00f3w sceny, ustawienie modeli na scenie, ustawienie o\u015bwietlenia. Opracowanie prezentacji rekonstrukcji w \u015brodowisku VR wymaga przygotowanie narracji, zaprojektowanie awatar\u00f3w i dodanie interakcji w jakich widz b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 uczestniczy\u0107 i jakie b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 wykonywa\u0107 w trakcie immersyjnego do\u015bwiadczenia.<\/p>\n\n\n\n

Nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce ca\u0142y proces wymaga transdyscyplinarnej wsp\u00f3\u0142pracy zespo\u0142u z\u0142o\u017conego ze specjalist\u00f3w z wielu odmiennych dziedzin, co wbrew pozorom nie jest zadaniem \u0142atwym i cz\u0119sto potrzebuje wsparcia w postaci facylitator\u00f3w z do\u015bwiadczeniem mi\u0119dzydziedzinowym. Transfer wiedzy i do\u015bwiadczenia musi nast\u0119powa\u0107 pomi\u0119dzy specjalistami od zagadnie\u0144 technologicznych jak i badaczami od zagadnie\u0144 historyczno-kulturowych. Wymiana kompetencji musi si\u0119 jednak te\u017c odbywa\u0107 pomi\u0119dzy ekspertami od poszczeg\u00f3lnych etap\u00f3w tworzenia \u015brodowiska, w tym po\u015br\u00f3d r\u00f3\u017cnych specjalist\u00f3w od akwizycji danych, konstruowania modeli BIM i tworzenia \u015brodowiska czasu rzeczywistego, jak i pomi\u0119dzy badaczami zajmuj\u0105cymi si\u0119 wyodr\u0119bnionymi dziedzinami zwi\u0105zanymi z obszarem archeologii, architektury, historii, historii sztuki, kulturoznawstwa i innych obszar\u00f3w bezpo\u015brednio zwi\u0105zanych z danym obiektem dziedzictwa.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Dokumentowanie<\/p>\n\n\n\n

Karta Londy\u0144ska szczeg\u00f3ln\u0105 wag\u0119 przyk\u0142ada do wysokiej wiarygodno\u015bci prezentowanych wizualizacji dziedzictwa kulturowego. Podkre\u015bla konieczno\u015b\u0107 prowadzenia szczeg\u00f3\u0142owej i pe\u0142nej dokumentacji materia\u0142\u00f3w \u017ar\u00f3d\u0142owych i  aktualnego stanu wiedzy oraz utrwalania pradanych, czyli proces\u00f3w interpretacji danych, kt\u00f3re doprowadzi\u0142 do sformu\u0142owania prezentowanych tez, opisu przyj\u0119tych metod i dokumentowania zwi\u0105zk\u00f3w zale\u017cno\u015bci mi\u0119dzy poszczeg\u00f3lnymi elementami. Jest to s\u0142uszne i zgodne z metodami naukowymi podej\u015bcie, jednak warto pami\u0119ta\u0107 o stosowaniu do tego celu odpowiednich narz\u0119dzi. R\u00f3\u017cnego rodzaju pr\u00f3by stworzenia \u015brodowisk cyfrowych \u0142\u0105cz\u0105cych w sobie elementy wizualizacji obiekt\u00f3w z materia\u0142ami naukowymi z r\u00f3\u017cnych powod\u00f3w okaza\u0142y si\u0119 nieskuteczne i dowiod\u0142y, \u017ce w obszarze analizy naukowej media pisane w postaci artyku\u0142\u00f3w naukowych z ich aparatem badawczym pozostaj\u0105 najbardziej adekwatn\u0105 form\u0105. O ile systemy BIM mog\u0105 przechowywa\u0107 r\u00f3\u017cne informacje na temat obiektu architektonicznego, gdy\u017c zosta\u0142y zaprojektowane jako systemy zarz\u0105dzania procesem od wczesnego etapu projektowania do budowy fizycznego obiektu, to wci\u0105\u017c nie b\u0119d\u0105 one odpowiednie do przechowywania danych o charakterze badawczo-naukowym. Tym bardziej immersyjne, interaktywne \u015brodowisko przetwarzaj\u0105ce dane w czasie rzeczywistym nie nadaje si\u0119 do wykorzystywania jako repozytorium. Ka\u017cda metoda i narz\u0119dzie ma swoje cele i przeznaczenie oraz swoje ograniczenia. Prezentowany przez nas workflow pokazuje komplementarno\u015b\u0107 ich zastosowa\u0144. Postulowane niekiedy pr\u00f3by stworzenia jednego narz\u0119dzia obejmuj\u0105cego ca\u0142y proces tworzenia wizualizacji obiekt\u00f3w dziedzictwa kulturowego wydaj\u0105 si\u0119 niepotrzebne i utopijne.<\/p>\n\n\n\n

Upowszechnianie<\/p>\n\n\n\n

Immersyjne \u015brodowiska VR daj\u0105 szerokie mo\u017cliwo\u015bci w zakresie tworzenia r\u00f3\u017cnorodnych form interakcji i narracji. Przygotowuj\u0105c ten etap projektu nale\u017cy wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119 zr\u00f3\u017cnicowane potrzeby odmiennych typ\u00f3w odbiorc\u00f3w. Nie ka\u017cdy widz chce zna\u0107 ca\u0142y kontekst i nie nale\u017cy go nadmiernie obci\u0105\u017ca\u0107  szczeg\u00f3\u0142owymi, czy zbyt technicznymi wyja\u015bnieniami proces\u00f3w tworzenie wirtualnych rekonstrukcji. Nie mniej w ka\u017cdym przypadku powinien zosta\u0107 poinformowany, \u017ce rekonstrukcja jest jedynie przybli\u017ceniem, wizualizacj\u0105 pewnego stanu wiedzy i mie\u0107 \u015bwiadomo\u015b\u0107 gdzie ko\u0144cz\u0105 si\u0119 fakty, a zaczynaj\u0105 hipotezy badawcze. W dobie generatywnej grafiki tworzonej przez sztuczn\u0105 inteligencj\u0119 uwra\u017cliwienie na naukow\u0105 wiarygodno\u015bci przedstawie\u0144 jest kluczowe.<\/p>\n\n\n\n

W pierwszej kolejno\u015bci nale\u017cy okre\u015bli\u0107 czy przygotowywane \u015brodowisko b\u0119dzie wykorzystane w celach dalszej pracy naukowej przez kolejne grupy naukowc\u00f3w w ramach ich profesjonalnych dzia\u0142a\u0144 czy pos\u0142u\u017cy szerokiej publiczno\u015bci na przyk\u0142ad w kontek\u015bcie muzealnym. W przypadku naszego use casu wirtualny teatr w Volterze ma by\u0107 przysz\u0142o\u015bci wykorzystany do przeprowadzenia wraz z zespo\u0142em filolog\u00f3w klasycznych i teatrolog\u00f3w transdyscyplinarnych bada\u0144 dotycz\u0105cych realizacji przedstawie\u0144 komedii rzymskiej w przestrzeni scenicznej. Proksemika i ruch sceniczny aktor\u00f3w zostan\u0105 zasymulowane przez ich wirtualne odpowiedniki w formie awatar\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n

W kontek\u015bcie publiczno\u015bci muzealnej warto przyjrze\u0107 si\u0119 jej potrzebom stosuj\u0105c odmienne podej\u015bcie ni\u017c tradycyjne segmentowanie jej na podstawie danych demograficznych. Na podstawie licznych analiza badacz John Falk wprowadzi\u0142 opisowe kryteria typ\u00f3w odwiedzaj\u0105cych oparte na ich motywacjach i osobistej identyfikacji. Jak zauwa\u017ca Falk osoby odwiedzaj\u0105ce muzea zazwyczaj posiadaj\u0105 gotowy wzorzec tego, co wi\u0105\u017ce si\u0119 z ich wizyt\u0105 w oraz wiedz\u0105 jakiego typu korzy\u015bci im ona przyniesie. Zgodnie z typologi\u0105 Falka w muzeach spotkamy oczywi\u015bcie Profesjonalist\u00f3w i Hobbyst\u00f3w. Ich potrzeby b\u0119d\u0105 cz\u0119sto zbie\u017cne z potrzebami profesjonalist\u00f3w wykorzystuj\u0105cych wirtualne \u015brodowiska w celach zawodowych. B\u0119d\u0105 oczekiwali szczeg\u00f3\u0142owych informacji na temat prezentowanych obiekt\u00f3w dziedzictwa kulturowego, \u017ar\u00f3de\u0142 i metod zastosowanych przy procesach rekonstrukcji i wirtualizacji. Cz\u0119sto spe\u0142nienie ich potrzeb b\u0119dzie wymaga\u0142o odes\u0142ania ich do prac naukowych, cho\u0107by w formie artyku\u0142\u00f3w zamieszczonych w r\u00f3\u017cnych publikacjach, na przyk\u0142ad w katalogach wystaw. Po\u015br\u00f3d potencjalnych odbiorc\u00f3w wirtualnych immersyjnych \u015brodowisk znajdziemy jednak r\u00f3wnie\u017c Odkrywc\u00f3w, kieruj\u0105cych si\u0119 ciekawo\u015bci\u0105, szukaj\u0105cych czego\u015b co przyci\u0105gnie ich uwag\u0119 i pozwoli nauczy\u0107 im si\u0119 czego\u015b nowego. Osoby wspieraj\u0105ce, kt\u00f3re b\u0119d\u0105 zaanga\u017cowane w zapewnianie nowych do\u015bwiadcze\u0144 i wiedzy swoim towarzyszom, na przyk\u0142ad znajomym i  rodzinie, w tym dzieciom.  Poszukiwacze do\u015bwiadcze\u0144 s\u0105 g\u0142\u00f3wnie zmotywowani do odwiedzania miejsc znanych, wa\u017cnych, popularnych, znajduj\u0105cych si\u0119 na listach atrakcji. Poszukiwacze refleksji skupiaj\u0105 si\u0119 natomiast na kontemplacji, szukaj\u0105 prze\u017cy\u0107 o charakterze refleksyjnym, duchowym, cz\u0119sto te\u017c relaksuj\u0105cym. <\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Ka\u017cdej z opisanych przez Falka grup immersyjne \u015brodowisko mo\u017ce zaoferowa\u0107 narracje i interakcje, kt\u00f3re pozwol\u0105 im korzysta\u0107 z wirtualnej rekonstrukcji w spos\u00f3b zgodny z ich potrzebami i oczekiwaniami. Wymaga to zaanga\u017cowania specjalist\u00f3w od edukacji, komunikowania, projektowania do\u015bwiadczenia u\u017cytkownik\u00f3w (User Experience  – UX) i projektowania interfejs\u00f3w (User Interface –  UI) takich aplikacji. Immersyjne rozwi\u0105zania z obszaru wirtualnej, rozszerzonej i poszerzonej rzeczywisto\u015bci s\u0105 wci\u0105\u017c dynamicznie rozwijaj\u0105cym si\u0119 i nieustannie zmieniaj\u0105cym si\u0119 obszarem informatyki technicznej. Ich zastosowanie w obszarze interakcji cz\u0142owiek-komputer (HCI – Human-Computer Interaction) wymaga sta\u0142ego modyfikowania istniej\u0105cych oraz wypracowywania nowych paradygmat\u00f3w, standard\u00f3w i rozwi\u0105za\u0144, cz\u0119sto z uwzgl\u0119dnieniem zaanga\u017cowania u\u017cytkownik\u00f3w w ramach partycypacyjnych proces\u00f3w badawczych i projektowych (participatory approach).<\/p>\n\n\n\n

Bibliografia<\/p>\n\n\n\n

    \n
  1. Karta Londy\u0144ska. Zasady dotycz\u0105ce komputerowych metod wizualizacji dziedzictwa kulturowego, wersja polska przygotowana staraniem Instytutu Historii Sztuki Uniwersytetu Wroc\u0142awskiego, 2010, https:\/\/londoncharter.org\/<\/li>\n\n\n\n
  2. The Seville Principles, International principles of virtual archaeology, 2017<\/li>\n\n\n\n
  3. Bentkowska-Kafel A., H. Denard, D.Baker (Eds.), Paradata and Transparency in Virtual Heritage, 2016<\/li>\n\n\n\n
  4. Falk. J.H., Identity and the Museum Visitor Experience, 2016<\/li>\n\n\n\n
  5. Falk. J.H., Understanding Museum Visitors\u2019 Motivations and Learning, https:\/\/johnhfalk.com\/links\/<\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

    <\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Zgodnie z zasadami uj\u0119tymi w tak zwanej Karcie Londy\u0144skiej \u201cWizualizacja komputerowa powinna by\u0107 stosowane jedynie w sytuacji, gdy \u017cadna inna metoda nie gwarantuje osi\u0105gni\u0119cia zak\u0142adanego celu r\u00f3wnie skutecznie\u201d. W cz\u0119\u015bci dotycz\u0105cej sposob\u00f3w wizualizacji architektury wykazali\u015bmy, \u017ce immersyjne, interaktywne \u015brodowisko VR mo\u017ce symulowa\u0107 zbli\u017cony do rzeczywisto\u015bci spos\u00f3b percepcji architektury. W zwi\u0105zku z tym jego zastosowanie na […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-40","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/archiverse.kobo.org.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/40"}],"collection":[{"href":"https:\/\/archiverse.kobo.org.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/archiverse.kobo.org.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archiverse.kobo.org.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archiverse.kobo.org.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=40"}],"version-history":[{"count":25,"href":"https:\/\/archiverse.kobo.org.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/40\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":366,"href":"https:\/\/archiverse.kobo.org.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/40\/revisions\/366"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/archiverse.kobo.org.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=40"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}